पटकपटक आन्दोलन गरेर सरकारबाट भुक्तानीको आश्वासन पाए पनि उखु किसानले उखु बेचेबापतको रकम अझै पाउन सकेका छैनन् । चिनी मिल सञ्चालकले २०७१ सालदेखिकै करिब १३ करोड रुपैयाँ अझै पनि किसानलाई दिएका छैनन् । बक्यौता रकम तुरुन्तै नदिए दसैंपछि आन्दोलन चर्काउने उखु किसान संघर्ष समितिका संरक्षक राकेश मिश्रले बताए । ‘दसै जस्तो ठूलो चाडपर्वमा पनि किसानलाई भुक्तानी दिइएको छैन,’ उनले भने ।
सर्लाहीको अन्नपूर्ण चिनी मिल किसानको ६ करोड तिर्न बाँकी छ । श्रीराम सुगर मिल रौतहटले तीन करोड भुक्तानी अझै गरेको छैन । इन्द्र सुगर मिल नवलपरासी र लुम्बिनी चिनी मिलले किसानको दुई दुई करोड दिएका छैनन् । गत वर्षसम्म किसानलाई ९० करोड भुक्तानी दिन बाँकी थियो ।
यो समस्या समाधानका लागि सरकारले उद्योग, कृषि र अर्थ मन्त्रालय सम्मिलित एक कार्यदल बनाएको थियो । ९० करोडमध्ये २५ करोड विवादित भनिएको थियो । ६५ करोड भुक्तानी गर्न उद्योगी सहमत भएका पनि थिए । तर, कैयौं पटकको आन्दोलनपश्चात् उनीहरूले हालसम्म ५२ करोड मात्रै तिरेका छन् । किसानले २५ करोड पाउने, नपाउने अझै अन्योल छ ।
‘उखु किसानले आन्दोलन गर्छन् । सरकारले सुने जस्तो गर्छ । उद्योगीले चारो फालेझैं किसानलाई भुक्तानी दिए जस्तो गर्छ,’ सर्लाहीको सिसौटियाका ६५ वर्षीय उखु किसान रामविलास महतो भन्छन् । महतो बक्यौता उठाउन बस चढेर काठमाडौं आएको धेरै पटक भयो ।
किसानले नगदमा उब्जाएको उखु उधारोमा बेच्न बाध्य छन् । ऋण काढेर वर्ष दिन लगाएर उब्जाएको उखु क्रसिङ गरेर उद्योगी ७२ घण्टामा चिनी बनाउँछन् । बिक्री गरेर मालामाल बन्छन्। तर उखु उब्जाउने किसानले पाँच वर्षसम्म भुक्तानी पाउँदैनन् । पाँच वर्षयता उखुको बक्यौता रकम नपाउने किसानको संख्या सर्लाहीमा मात्रै १० हजार छ। ‘सरकार उद्योगीसँग मिलेर हाम्रो पसिनाको कमाइ छिपाउँछन्,’ रामविलासले भने।
