कहिलेकाहीँ हामी सबैको जीवनमा एक समय आउँछ जब हामी तनाव महसुस गर्छौं। आफ्नो जीवनमा तनाव महसुस नगर्ने सायदै कोही होलान्। तनाव हाम्रो दैनिक जीवनको एक महत्त्वपूर्ण भाग हो तर यदि यो लामो समयसम्म हामीसँग रह्यो भने यसले धेरै गम्भीर समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ। आज साना बच्चादेखि वृद्धसम्म सबै तनावको चपेटामा छन् । यदि समयमै यसबाट छुटकारा पाउन सकिएन भने यसले मानसिक स्वास्थ्यमा पनि असर गर्न थाल्छ ।
प्यानिक अट्याक अचानक र तीव्र डरको भावना हो। त्यस्तो अवस्थामा मानिसलाई नियन्त्रण गुमाउँदैछु, हृदयघात भएको छ वा मर्दैछु भन्नेसम्मको डर लाग्न सक्छ। पछिल्लो समय प्यानिक अट्याकका घटनाहरू तीव्र गतिमा बढेका छन् ।
यसको पछाडि तनाव प्रमुख कारण हुनसक्छ। मनोवैज्ञानिक चिकित्सक मनोवैज्ञानिक डा. सारिका बुरा तनावले प्यानिक अट्याक निम्त्याउँने बताउँछन् । यसबाट छुटकारा पाउन हामीले के गर्नुपर्छ भन्ने बारे यसो भन्छन् ।
डर र चिन्ता ठूलो कारण हो– डा. सारिकाका अनुसार प्यानिक अट्याकको सबैभन्दा ठूलो कारण चिन्ता र एक प्रकारको डर हो । चिन्ता बढ्दै जाँदा मानिस तनावमा आउन थाल्छ र यो तनाव डरको रूपमा उसको व्यवहारमा देखिन थाल्छ। तपाईको व्यक्तिगत समस्या, बालबालिकाको चिन्ता, कार्यालयको काम, समाज, पारिवारिक समस्या, यी सबै चिन्ताको कारण हुन सक्छन्। चिन्ताले सीमा नाघ्दा मानिसहरु त्रसित हुने उनी बताउँछिन् ।
आतंक आक्रमणमा शारीरिक प्रतिक्रिया बढी हुन्छ– डा. सारिकाले तनाव र प्यानिक अट्याकमा मानिसको व्यवहार एकदमै फरक हुने बताइन् । डर आक्रमणको समयमा शारीरिक प्रतिक्रिया बढी देखिन्छ। जस्तै –सास फेर्न, डराउनु, रुनु, पसिना आउनु आदि। अर्कोतर्फ, व्यावहारिक प्रतिक्रिया तनावमा बढी हुन्छ। डिप्रेसन हुनु, एक्लै बस्न खोज्नु, काममा ध्यान दिन नसक्नु जस्ता लक्षण देखिन्छन् ।
एक्लोपनले तनाव बढाउँछ– विज्ञहरूका अनुसार एक्लोपनले तनाव बढाउँछ र तनावले प्यानिक अट्याकलाई जन्म दिन्छ। लगातार चिन्तामा रहँदा प्यानिक अट्याकको जोखिम धेरै गुणा बढ्छ। धेरै मानिसहरू आफ्नो विचार व्यक्त गर्न नसक्दा तिनीहरू चिन्ताले घेरिएका हुन्छन्।
त्यसैले यो धेरै महत्त्वपूर्ण छ कि तपाईंले आफ्ना विचारहरू साथीहरू र परिवारका सदस्यहरूसँग सेयर गर्नुपर्छ। यदि तपाईं आफ्नो विचार आफ्नो परिवार वा साथीहरूसँग भन्न सक्नु भएन भने, तपाईंले स्वास्थ्य विशेषज्ञ जस्तै मनोवैज्ञानिक वा कुनै प्रकारको थेरापीको मद्दत लिन सक्नुहुन्छ।
डर, चिन्ता र तनाव– डा.सारिकाका अनुसार डराउनु एक प्रकारको चिन्ता हो तर तनाव त्योभन्दा पूर्णतया फरक हो । तनाव हाम्रो दैनिक जीवनको हिस्सा हो। हामी हरेक दिन कुनै न कुनै प्रकारको तनावले घेरिएको हुन्छौं। तनाव कहिलेकाहीँ सकारात्मक पनि हुन्छ र यसले हामीलाई उत्प्रेरित राख्छ। जस्तै समयमै अफिस जाने तनाव, राम्रो नतिजाको तनाव, समयमै काम पूरा गर्ने तनाव । यस्तो तनावले हामीलाई राम्रो गर्न उत्प्रेरित गर्छ।
प्यानिक अट्याकको लक्षण:
हुन त प्यानिक अट्याक एक्कासि हुन्छ। तर पनि यसमा सामान्यतया यी लक्षण देखिन्छन्ः
–खतराको भावना आउनु।
–नियन्त्रण गुमाउने वा मृत्युको डर।
–मुटुको धड्कन तेज हुने।
–चिटचिट पसिना आउने।
–शरीर काँप्ने।
–श्वास फेर्न गाह्रो हुनु वा घाँटीमा केही अड्किए जस्तो हुनु।
–शरीर चिसो हुनु, जाडो हुनु या गर्मी हुनु।
–वाकवाकी लाग्नु।
–पेट दुख्नु।
–छातीको दुखाइ।
–टाउको दुख्ने।
–चक्कर लाग्नु वा बेहोस हुनु।
–अवास्तविकताको भावना।
–अत्यधिक डर।
रोकथाम
प्यानिक अट्याक रोक्ने कुनै निश्चित तरिका छैन। यद्यपि, तिनीहरूलाई अझ खराब हुन वा बारम्बार हुनबाट रोक्न सकेसम्म चाँडो उपचार गर्नुपर्छ। साथै, चिन्ता नगर्ने र चिन्ता कम गर्न नियमित शारीरिक गतिविधिहरू गर्ने, व्यस्त रहने कोसिस गर्नुपर्छ।
