भुटानका पाँचौं राजा जिग्मे खेसर नामग्याल वाङ्चुक सोमबार नयाँ दिल्ली पुगेका छन् । भुटानका राजालाई भारतकी राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मुले निमन्त्रणा दिएकी थिइन् । राजा वाङचुकले मंगलबार भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग भेट गर्नेछन् । चीनसँगको भुटानको सीमाबारे राजा र प्रधानमन्त्री मोदीबीच के वार्ता हुन्छ भन्नेमा सबैको नजर छ ।
प्रधानमन्त्री मोदीले गत वर्ष सेप्टेम्बरमा राजा वाङचुकसँग भेट गरेका थिए । त्यतिबेला भुटानका राजा बेलायतकी महारानीको निधनमा शोक व्यक्त गर्न लण्डन जाँदै थिए । यसैबीच राजा वाङचुक नयाँ दिल्लीमा बसे । भुटानी प्रधानमन्त्री र भारतीय प्रधानमन्त्रीबीच टेलिफोन वार्ता भइसकेको छ तर दुई पक्षीय वार्ता सन् २०२० को अगस्टमा थिम्पुमा भएको थियो ।
अक्टोबर २०२१ मा, भुटान र चीनबीच ३-चरण रोडम्यापको बारेमा एमओयूमा हस्ताक्षर भएको थियो। यो ३ चरणको रोडम्याप दुई देशबीचको सीमा विवाद समाधान गर्ने हो ।उत्तर र पश्चिम भुटानको डोकलामलाई लिएर दुई देशबीच विवाद छ । डोकलाम भुटान, चीन र भारतबीचको त्रिदेशीय सीमा हो । सन् २०१७ मा भारत र चीनका सैनिकहरू यहाँ आमनेसामने भएका थिए । दुई देशबीच ७३ दिनसम्म विवाद चलेको थियो ।
यस वर्ष जनवरीको दोस्रो साता भुटानी र चिनियाँ अधिकारीहरूले सीमा विवादबारे छलफल गर्न दक्षिणपश्चिमी चिनियाँ सहर कुनमिङमा भेट गरेका थिए। सीमा विवाद समाधानका लागि दुई पक्षबीच तीन चरणको रोडम्यापमा छलफल भएको थियो । उक्त बैठकपछि भुटान र चीनले संयुक्त वक्तव्य जारी गरेका थिए ।
विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘दुवै पक्षबीच सीमा विवादबारे गम्भीर छलफल भएको थियो । यसअन्तर्गत तीन चरणको रोडम्यापसँग सम्बन्धित एमओयूलाई कार्यान्वयन गर्ने विषयमा पनि छलफल भएको छ । यसै क्रममा दुवै पक्ष सकारात्मक सहमतिमा पुगेका छन् । तीन चरणको रोडम्याप कार्यान्वयन गर्न दुवै पक्ष सहमत छन् । दुवै देशका विज्ञ समूहबीचको बैठक बढाउनुपर्नेमा पनि दुवै पक्ष सहमत छन् । दुई देशबीचको २५ औं सीमा वार्ता आपसी सहमतिको मितिमा हुनेछ ।
गत महिना भुटानका प्रधानमन्त्री लोटे क्रिङले बेल्जियमको अखबार ला लेब्रेलाई दिएको अन्तर्वार्तामा चीनको सिमानामा बनेका गाउँहरू भुटानको भूमिमा नभई उनीहरूको भूमिमा रहेको बताएका थिए।
सन् २०२० मा यस्ता धेरै रिपोर्ट आएका थिए जसमा चीनले भुटानको सिमाना भित्र एउटा गाउँ बनाइरहेको बताइएको थियो । तर अब ला लेब्रेलाई दिएको अन्तर्वार्तामा लोटे क्रिङले चीनले बनाएका गाउँहरू भुटानभित्र नभएको बताएका छन् ।
भुटानका प्रधानमन्त्री हालै बेल्जियम गएका थिए र त्यहाँ उनले यो अन्तर्वार्ता दिएका हुन् ।
फ्रान्सेली भाषाको अखबार ला लेब्रेलाई दिएको अन्तर्वार्तामा भुटानी प्रधानमन्त्रीले भनेका छन्, ‘हामीले कुनै अतिक्रमण नभएको स्पष्ट रूपमा भनेका छौं। यो अन्तर्राष्ट्रिय सिमाना हो र हाम्रो हिस्सा कति टाढा छ मलाई थाहा छ। भुटानमा चिनियाँ निर्माणका विषयमा मिडियामा विभिन्न कुराहरु भइरहेका छन् । भुटानमा नभएकाले हामीलाई केही फरक पर्दैन।
धेरै विज्ञहरूले भुटानी प्रधानमन्त्रीको यो दाबीलाई सत्य मानिरहेका छैनन् र चीनको दबाबमा उनले यस्तो अभिव्यक्ति दिएको बताएका छन् । रोबर्ट बर्नेट तिब्बती इतिहासका विद्वान हुन् र किंग्स कलेज लन्डनको लाउ चाइना इन्स्टिच्युटसँग सम्बन्धित छन्।
चीनले बनाएका गाउँहरू भुटानको उत्तरी, पश्चिमी र उत्तरपूर्वी सीमानामा रहेको उनीहरू बताउँछन्। बेल्जियमको एउटा पत्रिकालाई दिएको अन्तर्वार्तामा भुटानी प्रधानमन्त्रीले डोक्लाम मुद्दा आफ्नो मात्र नभएर चीन र भारत पनि यसमा संलग्न रहेको बताएका छन् ।
भुटानी प्रधानमन्त्रीको यो भनाइको भारतमा निकै चर्चा भएको थियो र धेरै विज्ञहरुले यो भनाइले भुटान र चीन नजिकिँदै गएको देखाएको बताएका छन् । तर, पछि भुटानी प्रधानमन्त्रीको स्पष्टिकरण आयो र डोकलाममा भुटानको पुरानो अडान कायमै रहेको र यसमा कुनै परिवर्तन नभएको बताइयो ।
