काठमाडौँ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) अब मृतकहरूको आवाज, शब्द र सम्झनाहरूलाई पुनर्जीवित गर्न सक्ने बिन्दुमा पुगेको छ । हो, तपाईंले सही सुन्नुभयो ! केही कम्पनीहरूले एआई च्याटबटहरू विकास गरिरहेका छन् जसले मानिसहरूलाई आफ्ना मृतक प्रियजनहरूको डिजिटल संस्करणहरू सिर्जना गर्न र उनीहरू जीवित भए जस्तै अनुभव गर्न अनुमति दिन्छ । यो प्रविधिलाई अब ‘डिजिटल आफ्टरलाइफ’ वा ‘डेथबट’ भनिन्छ ।
डेथबटहरू एआई प्रणालीहरू हुन् जसले व्यक्तिको बोली, आवाज र व्यक्तित्व पुन: सिर्जना गर्न सक्छ । तिनीहरूले व्यक्तिको आवाज रेकर्डिङहरू, टेक्स्ट सन्देशहरू, इमेलहरू र सामाजिक सञ्जाल पोस्टहरूबाट डेटा प्रयोग गरेर मृत्यु पछि पनि बोल्न सक्ने डिजिटल अवतार सिर्जना गर्छन् । पहिले, त्यस्ता विचारहरू केवल काल्पनिक जस्तो लाग्थ्यो, तर अब एआईले तिनीहरूलाई वास्तविकता बनाउन थालेको छ ।
डेथबटहरूको अनुभव रोचक छ, तर अलि डरलाग्दो पनि छ । वैज्ञानिकहरूले गरेका प्रयोगहरूको नतिजा मिश्रित पाइएको छ । केही प्रणालीहरूले बाल्यकालका कथाहरू, पारिवारिक कुराकानीहरू वा सल्लाह जस्ता सम्झनाहरू मात्र भण्डारण गर्छन् । एआईले यी डेटालाई व्यवस्थित गर्छ र एक प्रकारको डिजिटल डायरी वा अभिलेख सिर्जना गर्छ, जुन तपाईंले पछि हेर्न वा सुन्न सक्नुहुन्छ । तर केही प्रणालीहरूले यसभन्दा बाहिर पुगेका छन् र मृतक व्यक्तिको डेटाबाट च्याटबटहरू सिर्जना गर्छन्, तपाईंसँग उस्तै स्वर र आवाजमा कुरा गर्छन् । यी च्याटबटहरू समयसँगै स्मार्ट हुन्छन् किनभने तिनीहरूले मेसिन लर्निङ प्रयोग गर्छन् ।
पहिलो पटक कुरा गर्दा, अनुभव भावनात्मक र अनौठो हुन सक्छ । कहिलेकाहीँ एआईले सही शब्दहरू बोल्छ, तर कहिलेकाहीँ यसको प्रतिक्रियाहरू नक्कली वा रोबोटिक सुनिन्छन् । उदाहरणका लागि, एउटा प्रयोगमा, जब एक व्यक्तिले ‘मलाई तिमी धेरै याद आउँछ’ भन्यो, एआईले जवाफ दियो, ‘म यहाँ छु, तिमीलाई सहयोग गर्न सधैं तयार छु । आज मुस्कानबाट सुरु गरौं ।’ यो प्रतिक्रिया राम्रो सुनिन्छ, तर यसमा मानिसमा हुने वास्तविक भावनाको अभाव देखिन्छ । कहिलेकाहीँ, एआईले मृत्युमा हाँस्ने इमोजी पनि पठाएको र यसले गर्दा परिस्थिति असहज बनेको पनि प्रतिक्रिया आएको छ ।
यो प्रविधि अब ठूलो व्यवसाय बनेको छ । धेरै स्टार्टअपहरूले ‘डिजिटल आफ्टरलाइफ सेवा’ को नाममा मानिसहरूबाट पैसा लिइरहेका छन् । तिनीहरू दाबी गर्छन्, यो ‘प्रविधि हो जसले तपाईंलाई आफ्नो कथा सधैंभरि सुरक्षित राख्न अनुमति दिन्छ’, तर वास्तविकतामा, तिनीहरू केवल तपाईंको डेटा सङ्कलन गर्दैछन् र मुद्रीकरण गरिरहेका छन् । विज्ञहरूले यी कम्पनीहरूले नयाँ ‘मृत्यु अर्थतन्त्र’ सिर्जना गरेको आरोप लगाएका छन् ।
